シフトスケジューリング問題¶
以下の シフトスケジューリング問題 を考えます。この問題は、総労働者コストを最小化するスケジュールを見つけることを目的とします。
6人の労働者と、1日目から31日目までの31日間の計画期間があります。簡単のため、すべての労働者は0日目と32日目は休みであると仮定します。
1日目から31日目まで、各日にちょうど4人の労働者をスケジュールする必要があります。
各労働者について以下の制約を満たす必要があります:
20日間または21日間勤務する、
連続勤務は6日以内、
連続勤務は3日以上、
孤立した休日がない(休日は連続でなければならない)。
シフトスケジューリング問題のQUBO定式化¶
QUBO定式化では、\(6 \times 33\) のバイナリ変数行列 \(X=(x_{ij}) (0 \leq i \leq 5,~0 \leq j \leq 32)\) を使用します。労働者 \(i\) が \(j\) 日目に勤務するのは \(x_{ij}=1\) のときかつそのときに限ります。
すべての労働者は0日目と32日目は休みであるため、次を固定します:
制約は以下のように定式化されます。
日次配置制約¶
各日にちょうど4人の労働者をスケジュールしなければなりません:
総勤務日数制約¶
各労働者は20日間または21日間勤務しなければなりません:
最大連続勤務日数制約¶
どの労働者も7日以上連続で勤務してはなりません:
最小連続勤務日数制約¶
各勤務期間は少なくとも3日連続の勤務日で構成されなければなりません:
孤立休日禁止制約¶
どの労働者も2つの勤務日の間に1日だけの休日を持ってはなりません:
総労働者コスト¶
\(C=(c_i)\) をコストベクトルとし、\(c_i\) は労働者 \(i\) を配置する1日あたりのコストを表します。 総労働者コストは次のように定式化されます:
この目的関数を上記の制約のもとで最小化します。
シフトスケジューリングのQUBO++プログラム
上で定義したシフトスケジューリング問題は、QUBO++を用いて以下のように定式化・求解できます:
#include <qbpp/qbpp.hpp>
#include <qbpp/easy_solver.hpp>
int main() {
const size_t days = 31;
const auto worker_cost = qbpp::int_array({13, 13, 12, 12, 11, 10});
const size_t workers = worker_cost.size();
auto x = qbpp::var("x", workers, days + 2);
auto workers_each_day = qbpp::vector_sum(x, 0);
auto each_day_4_workers = qbpp::toExpr(0);
for (size_t j = 1; j <= days; ++j) {
each_day_4_workers += workers_each_day[j] == 4;
}
auto workers_working_days = qbpp::vector_sum(x);
auto work_20_21_days = qbpp::sum(20 <= workers_working_days <= 21);
auto no_more_than_6_consecutive_working_days = qbpp::toExpr(0);
for (size_t w = 0; w < workers; ++w) {
for (size_t j = 0; j <= days - 5; ++j) {
no_more_than_6_consecutive_working_days +=
x[w][j] * x[w][j + 1] * x[w][j + 2] * x[w][j + 3] * x[w][j + 4] *
x[w][j + 5] * x[w][j + 6];
}
}
auto no_less_than_3_consecutive_working_days = qbpp::toExpr(0);
for (size_t w = 0; w < workers; ++w) {
for (size_t j = 0; j < days - 1; ++j) {
no_less_than_3_consecutive_working_days +=
~x[w][j] * x[w][j + 1] * x[w][j + 2] * ~x[w][j + 3];
}
for (size_t j = 0; j < days; ++j) {
no_less_than_3_consecutive_working_days +=
~x[w][j] * x[w][j + 1] * ~x[w][j + 2];
}
}
auto no_single_day_off = qbpp::toExpr(0);
for (size_t w = 0; w < workers; ++w) {
for (size_t j = 0; j <= days - 1; ++j) {
no_single_day_off += x[w][j] * ~x[w][j + 1] * x[w][j + 2];
}
}
auto total_worker_cost = qbpp::sum(worker_cost * workers_working_days);
auto constraints = work_20_21_days + no_less_than_3_consecutive_working_days +
no_more_than_6_consecutive_working_days +
no_single_day_off + each_day_4_workers;
auto f = total_worker_cost + 10000 * constraints;
qbpp::MapList ml;
for (size_t i = 0; i < workers; ++i) {
ml.push_back({x[i][0], 0});
ml.push_back({~x[i][0], 1});
ml.push_back({x[i][days + 1], 0});
ml.push_back({~x[i][days + 1], 1});
}
f.simplify_as_binary();
auto g = qbpp::replace(f, ml);
g.simplify_as_binary();
workers_working_days.replace(ml);
auto solver = qbpp::easy_solver::EasySolver(g);
auto sol = solver.search({{"time_limit", 5.0}, {"target_energy", 0}});
for (size_t i = 0; i < workers; ++i) {
std::cout << "Worker " << i << ": " << sol(workers_working_days[i])
<< " days worked: ";
for (size_t j = 1; j <= days; ++j) {
std::cout << sol(x[i][j]);
}
std::cout << std::endl;
}
std::cout << "Workers each day : ";
for (size_t d = 1; d <= days; ++d) {
std::cout << sol(workers_each_day[d]);
}
std::cout << std::endl;
auto sol_f = qbpp::Sol(f).set(ml).set(sol);
std::cout << "Total worker cost: " << sol_f(total_worker_cost) << std::endl;
std::cout << "Constraints violations: " << sol_f(constraints) << std::endl;
}
このプログラムでは、変数と式は以下のように定義されています:
x: \(6 \times 33\) のバイナリ変数行列。
workers_each_day:xの列方向の和を含む配列で、各日に配置された労働者数を表します。each_day_4_workers: 各日にちょうど4人の労働者が配置されているときかつそのときに限り最小値0をとる制約式。workers_working_days:xの行方向の和の配列で、各労働者の総勤務日数を表します。work_20_21_days: 各労働者が20日間または21日間勤務しているときかつそのときに限り最小値0をとる制約式。no_more_than_6_consecutive_working_days: どの労働者も7日以上連続で勤務していないときかつそのときに限り最小値0をとる制約式。no_less_than_3_consecutive_working_days: すべての勤務期間が少なくとも3日連続の勤務日で構成されているときかつそのときに限り最小値0をとる制約式。no_single_day_off: どの労働者も2つの勤務日の間に1日だけの休日を持っていないときかつそのときに限り最小値0をとる制約式。constraints: すべての制約式の和。total_worker_cost: 総労働者コストを表す式。
QUBO構築と求解
total_worker_cost と constraints をペナルティ係数10000で加算することにより、シフトスケジューリング問題のQUBO定式化を表す式 f を得ます。
qbpp::MapList オブジェクト ml は、0日目と32日目に対応する変数の値を固定するために使用されます。 qbpp::replace() 関数を f に ml を適用することで、新しい式 g が得られます。
次に、Easy Solver が g に適用され、得られた解が sol に格納されます。 得られた解は以下のとおりです:
Worker 0: 20 days worked: 0001111001110011111001111001111
Worker 1: 20 days worked: 1111001111110001111110011110000
Worker 2: 21 days worked: 0000111100111110011111100111111
Worker 3: 21 days worked: 1111110011111100111000111111000
Worker 4: 21 days worked: 1111100111001111000111000111111
Worker 5: 21 days worked: 1110011110001111100111111000111
Workers each day : 4444444444444444444444444444444
Total worker cost: 1465
Constraints violations: 0
総労働者コスト 1465 の実行可能なシフトスケジュールが得られ、すべての制約が満たされていることがわかります。
シフトスケジューリングのPyQBPPプログラム
上で定義したシフトスケジューリング問題は、PyQBPPを用いて以下のように定式化・求解できます:
import pyqbpp as qbpp
days = 31
worker_cost = [13, 13, 12, 12, 11, 10]
workers = len(worker_cost)
x = qbpp.var("x", workers, days + 2)
workers_each_day = qbpp.vector_sum(x, 0)
each_day_4_workers = 0
for j in range(1, days + 1):
each_day_4_workers += workers_each_day[j] == 4
workers_working_days = qbpp.vector_sum(x)
work_20_21_days = 0
for i in range(workers):
work_20_21_days += qbpp.between(workers_working_days[i], 20, 21)
no_more_than_6 = 0
for w in range(workers):
for j in range(days - 5):
no_more_than_6 += (x[w][j] * x[w][j+1] * x[w][j+2] *
x[w][j+3] * x[w][j+4] * x[w][j+5] * x[w][j+6])
no_less_than_3 = 0
for w in range(workers):
for j in range(days - 1):
no_less_than_3 += ~x[w][j] * x[w][j+1] * x[w][j+2] * ~x[w][j+3]
for j in range(days):
no_less_than_3 += ~x[w][j] * x[w][j+1] * ~x[w][j+2]
no_single_day_off = 0
for w in range(workers):
for j in range(days):
no_single_day_off += x[w][j] * ~x[w][j+1] * x[w][j+2]
total_worker_cost = 0
for i in range(workers):
total_worker_cost += worker_cost[i] * workers_working_days[i]
constraints = (work_20_21_days + no_less_than_3 + no_more_than_6 +
no_single_day_off + each_day_4_workers)
f = total_worker_cost + 10000 * constraints
ml = [(x[i][0], 0) for i in range(workers)]
ml += [(x[i][days + 1], 0) for i in range(workers)]
f.simplify_as_binary()
g = qbpp.replace(f, ml)
g.simplify_as_binary()
solver = qbpp.EasySolver(g)
sol = solver.search({"time_limit": 5.0, "target_energy": 0})
full_sol = qbpp.Sol(f).set([ml, sol])
for i in range(workers):
wd = full_sol(workers_working_days[i])
bits = "".join(str(full_sol(x[i][j])) for j in range(1, days + 1))
print(f"Worker {i}: {wd} days worked: {bits}")
day_counts = "".join(str(full_sol(workers_each_day[d])) for d in range(1, days + 1))
print(f"Workers each day : {day_counts}")
print(f"Total worker cost: {full_sol(total_worker_cost)}")
print(f"Constraints violations: {full_sol(constraints)}")
得られた解は以下の通りです:
Worker 0: 20 days worked: 0001111001110011111001111001111
Worker 1: 20 days worked: 1111001111110001111110011110000
Worker 2: 21 days worked: 0000111100111110011111100111111
Worker 3: 21 days worked: 1111110011111100111000111111000
Worker 4: 21 days worked: 1111100111001111000111000111111
Worker 5: 21 days worked: 1110011110001111100111111000111
Workers each day : 4444444444444444444444444444444
Total worker cost: 1465
Constraints violations: 0